Manifesta is een kunstbiënnale die steeds weer ergens anders in Europa plaatsvindt; dit keer in twaalf leegstaande, veelal naoorlogse kerken in het Ruhrgebied. Goed te doen in vier dagen, zou je zeggen. Maar temperaturen van rond de 35 graden en de soms lange afstanden tussen de locaties maakten dat we op zeven stuks uitkwamen. De trip bleek niettemin zeer de moeite, mede dankzij wat koelere uitstapjes her en der. Een paar hoogtepunten uit het Manifesta-aanbod:

De imposante Kulturkirche Liebfrauen in Duisburg doet dankzij zwart geverfde muren behoorlijk gothic aan. Een passende omgeving voor de geluidsinstallatie Ouraphobia 47051 (2026) van Abbas Zahedi. In het midden van de kerk staan geclusterde groepjes kleine en vooral grote, soms behoorlijk gebutste orgelpijpen uit verlaten en soms kapotgeschoten Europese kerken in onder meer Kiev. Het valt niet te missen dat sommige van die clusters erbij staan als afweergeschut. Een wirwar van buizen en slangen voorziet de pijpen van lucht; en dat resulteert in een soundscape die een paar keer per dag ‘stapelt’ naar een volumineuze kakofonie, om dan weer terug te vallen tot een soort abstracte minimal. We nemen er de tijd voor, lopen rustig rondom en tussen de installatie, steken zo nu en dan ons hoofd tussen een paar orgelpijpen en laten het zowel verontrustende als weldadige geluid over ons heen komen. Uiterst indrukwekkend, ook bij herhaald bezoek.

In een zijkapel van de St. Gertrud Kirche in Essen (deels in gebruik als kunstenaarsateliers) zorgde Pravdoliub Ivanov voor een subtiele maar rake ingreep: met een paar plakletters en een rode lichtlijn veranderde hij de geometrische glas-in-lood raampartij in een thermometer. Het ‘kwik’ staat op 37.6 graden: de menselijke lichaamstemperatuur bij lichte koorts (Fever, 2025-2026), al komt het ook aardig in de buurt van de huidige buitentemperatuur.

In Bochum staat de Christ-König Kirche, tegenwoordig in gebruik als cultuurcentrum. De enorme kerk doet dankzij haar De Chirico-achtige bogenrijen enigzins Zuideuropees aan. Naast talloos ander werk wordt hier een kostelijke film van Kataryna Kozyra getoond, bestaande uit een reeks ‘portretjes’ van christelijke reli-gekkies in Israël. Zo zien we een Russische Jesus-imitator die naar eigen zeggen op een ezel door de poort van Jeruzalem arriveerde om Zijn Goede Werk te doen. Deze ‘Messias’ heeft de juiste looks, al ontbreekt het hem (vooralsnog?) aan stigmata. Aan de Dode Zee bivakkeert een zonderlinge, Catweazle-achtige figuur die liever geen interview geeft: het zou wel eens kunnen betekenen dat zijn Ego weer bezit van hem neemt…

De strak-geometrische St. Ludgerus Kirche, eveneens in Bochum, is omgetoverd tot een heuse sporthal, zij het met een geinige, interactieve kunst-twist. Vijf smalle voetbaldoelen en drie hoge baskets nodigen uit tot scoren, maar elke ’treffer’ (tegen de paal of de plaat, niet in het net) resulteert in hard aangeslagen piano- of orgelgeluid (Fail Louder van kunstcollectief CaboSanRoque, 2026). Tijdens ons verblijf in kerk arriveert een buslading senioren, die zich opmerkelijk fanatiek op deze artistieke Spielerei stort. Je zou elk bejaardencentrum zo’n speelhal gunnen.

Hierboven: Ouraphobia 47051 van Abbas Zahedi in Duisburg | Lichtprojectie Agape van Selja Kameric en Elevation van Nasan Tur (rechtopstaande kerkbanken op het altaar) in de St. Gertrudkerk te Essen | Fever van Pravdoliub Ivanov, eveneens in Essen

Hierboven: Möglich Unvorhersehbar van Penique Productions (een grote blow-up van blauw landbouwplastic vult het hele middenschip: meer sfeer dan inhoud) in de St. Josefkerk te Gelsenkirchen | When Animals Fall from the Sky van Eva Koťátková (stoffen objecten) in de Christ-Königkerk te Bochum

Polderlichts eigen Loes scoort een punt in Fail Louder van kunstcollectief CaboSanRoque, in de St. Ludgeruskerk te Bochum (foto Matthijs Muller)